Dầu gấc có tác dụng gì? Cách làm dầu gấc để được lâu

Dầu gấc được mệnh danh là "siêu thực phẩm" đến từ thiên nhiên Việt Nam, nổi tiếng với màu đỏ cam rực rỡ cùng hàm lượng Lycopene và Beta-Carotene khổng lồ. Nhiều người băn khoăn dầu gấc có tác dụng gì đối với sức khỏe và làm đẹp, liệu loại tinh dầu gấc nguyên chất này có thực sự "thần thánh" như lời đồn?

Bài viết này Huyền Phi sẽ giúp bạn giải mã mọi bí mật về công dụng của dầu gấc và biết cách làm dầu gấc để được lâu. Ngoài ra, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu lời khuyên chuyên gia về việc có nên uống dầu gấc thường xuyên hay không để bạn có thể tận dụng tối đa những lợi ích mà "vàng đỏ" này mang lại!

Dầu Gấc là gì? Nguồn gốc và quy trình chiết xuất

Dầu gấc là gì?

Dầu gấc là sản phẩm được chiết xuất từ màng hạt (màng thịt màu đỏ bao quanh hạt) của quả gấc (tên khoa học: Momordica cochinchinensis). Gấc là loại cây thân leo đặc trưng của các nước Đông Nam Á, trong đó Việt Nam là nơi quả gấc được sử dụng phổ biến nhất trong cả ẩm thực và y học cổ truyền. Dầu gấc nguyên chất có màu đỏ cam đặc trưng, mùi thơm nhẹ và là nguồn cung cấp dồi dào các loại Vitamin tan trong dầu và chất chống oxy hóa.

Chiết xuất dầu gấc như thế nào?

Có hai phương pháp chính để làm ra tinh dầu gấc chất lượng:

Cách làm dầu gấc truyền thống (Dùng dầu ăn)

Đây là cách làm dầu gấc bằng dầu ăn phổ biến nhất tại các gia đình, còn được gọi là phương pháp chiên (frying) hoặc chưng cất (extraction with heat):

• Chuẩn bị: Màng gấc tươi hoặc sấy khô được trộn với một lượng nhỏ dầu nền (thường là dầu dừa hoặc dầu ăn thông thường).
• Chiết xuất: Hỗn hợp được đun nóng từ từ trên lửa nhỏ. Nhiệt độ giúp các hoạt chất Beta-Carotene và Lycopene tan chảy và hòa quyện vào dầu nền.
• Thành phẩm: Dầu thu được có màu đỏ cam đậm, thường được dùng làm dầu gấc cho bé ăn dặm hoặc trong chế biến món ăn.

Phương pháp ép lạnh dầu gấc

Dầu gấc ép lạnh là phương pháp hiện đại và tối ưu nhất để giữ trọn vẹn dưỡng chất:

• Quy trình: Màng gấc tươi được sấy khô ở nhiệt độ thấp, sau đó đưa vào máy ép thủy lực để ép ra dầu nguyên chất.
• Ưu điểm: Phương pháp này không cần dùng nhiệt độ cao hoặc dung môi, giúp giữ lại hàm lượng Vitamin E và các chất chống oxy hóa nhạy cảm với nhiệt ở mức tối đa, cho ra loại tinh dầu gấc nguyên chất cao cấp.

Thành phần của dầu gấc

Sức mạnh của dầu gấc nằm ở sự tập trung của các vi chất dinh dưỡng, đặc biệt là các carotenoid. Thành phần của dầu gấc bao gồm:

Lycopene

Lycopen là một hoạt chất chống oxy hóa thuộc nhóm carotenoid, nổi tiếng với khả năng bảo vệ tế bào và hỗ trợ phòng ngừa ung thư, tim mạch. Khi nhắc đến Lycopene, nhiều người thường nghĩ ngay đến cà chua.

Tuy nhiên, hàm lượng Lycopene trong màng gấc (nguyên liệu làm dầu gấc) đã được các nhà khoa học trên thế giới công nhận là vượt trội hơn hẳn: Lycopene trong dầu gấc cao gấp 70 lần so với cà chua!

Beta-Carotene (Tiền Vitamin A)

Dầu gấc có hàm lượng Beta-Carotene gấp 10 lần cà rốt. Cơ thể con người chuyển hóa Beta-Carotene thành Vitamin A, là hoạt chất thiết yếu cho thị lực khỏe mạnh (lý giải vì sao dầu gấc bổ mắt) và tăng cường chức năng miễn dịch.

Vitamin E (Tocopherols)

Vitamin E là chất chống oxy hóa mạnh mẽ, giúp bảo vệ da, tóc và làm chậm quá trình lão hóa. Nó cũng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo quản dầu gấc khỏi bị oxy hóa.

Axit béo thiết yếu (Oleic Acid và Linoleic Acid)

Các axit béo không bão hòa này giúp cơ thể hấp thụ tốt hơn các carotenoid tan trong dầu (Lycopene và Beta-Carotene), đồng thời dưỡng ẩm và làm mềm da.

Dầu Gấc có tác dụng gì?

Công dụng của dầu gấc đã được nghiên cứu và ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực, mang lại lợi ích kép từ trong ra ngoài.

Công dụng của dầu gấc đối với sức khỏe

Dầu gấc bổ mắt, cải thiện thị lực

Đây là tác dụng của dầu gấc nổi tiếng nhất. Với hàm lượng Beta-Carotene cực cao (chuyển hóa thành Vitamin A) là nền tảng hỗ trợ:

• Phòng ngừa khô mắt: Vitamin A là thành phần thiết yếu của Rhodopsin, giúp võng mạc thích nghi với điều kiện ánh sáng yếu.
• Giảm thoái hóa điểm vàng: Lycopene và Beta-Carotene là chất chống oxy hóa mạnh, bảo vệ tế bào mắt khỏi tổn thương do các gốc tự do, giảm nguy cơ mắc các bệnh về mắt liên quan đến tuổi tác. Nhiều người chọn dùng viên uống dầu gấc như một loại thuốc bổ mắt dầu gấc tự nhiên.

Tăng cường hệ miễn dịch và chống oxy hóa

Hàm lượng Lycopene và Vitamin E trong dầu gấc hoạt động như một lá chắn bảo vệ cơ thể khỏi các tác nhân gây hại từ môi trường, giúp tăng cường sức đề kháng tổng thể.

Sử dụng dầu gấc thường xuyên giúp giảm thiểu stress oxy hóa, giảm nguy cơ mắc các bệnh lý mãn tính.

Hỗ trợ phòng chống ung thư

Khả năng chống oxy hóa vượt trội của Lycopene giúp ức chế sự phát triển của tế bào ung thư, đặc biệt là ung thư tuyến tiền liệt và ung thư vú. Dầu gấc tác dụng bảo vệ tế bào khỏi bị biến đổi gen.

Tốt cho tim mạch và ổn định cholesterol

Các chất chống oxy hóa và axit béo không bão hòa giúp giảm nồng độ cholesterol xấu (LDL), duy trì tính linh hoạt của mạch máu, hỗ trợ sức khỏe tim mạch.

Công dụng của dầu gấc đối với làm đẹp

Dưỡng da trắng hồng, chống lão hóa

Dầu gấc dưỡng da mang lại hiệu quả rõ rệt nhờ Vitamin E và Beta-Carotene:

• Tái tạo da: Thúc đẩy quá trình tái tạo collagen và elastin, giúp da đàn hồi, săn chắc.
• Giảm thâm nám: Lycopene giúp bảo vệ da khỏi tia UV và làm mờ các vết thâm, nám, tàn nhang, mang lại làn da trắng hồng tự nhiên. Cách sử dụng dầu gấc làm đẹp da mặt phổ biến là thoa trực tiếp hoặc trộn với mặt nạ.

Dầu gấc dưỡng môi, trị nứt nẻ

Cách làm dầu gấc dưỡng môi rất đơn giản: bôi một lớp mỏng dầu gấc lên môi mỗi tối.

Hàm lượng vitamin A, E cao và các chất chống oxy hóa giúp cấp ẩm sâu, phục hồi đôi môi nứt nẻ, mang lại đôi môi căng mọng, hồng hào tự nhiên.

Dưỡng tóc mềm mượt và phục hồi hư tổn

Dầu gấc cung cấp độ ẩm cho tóc khô, giúp tóc bóng khỏe, giảm gãy rụng và chẻ ngọn. Bạn có thể dùng dầu gấc làm dầu ủ tóc trước khi gội.

Cách làm dầu gấc để được lâu

Đây là cách làm dầu gấc bằng dầu ăn phổ biến nhất tại các gia đình, còn được gọi là phương pháp chiên hoặc chưng cất. Phương pháp này giúp Lycopene và Beta-Carotene tan chảy và hòa quyện vào dầu nền, cho ra loại dầu có màu đỏ cam đậm, thường được dùng làm dầu gấc cho bé ăn dặm hoặc trong chế biến món ăn.

Hướng dẫn cách làm dầu gấc từ quả gấc tươi tại nhà như sau:

Chuẩn bị nguyên liệu

Màng gấc tươi đã tách khỏi hạt (hoặc màng gấc đã sấy khô).

Dầu nền (thường dùng dầu dừa nguyên chất, dầu ăn thông thường, hoặc dầu oliu loại nhẹ). Tỷ lệ khoảng 1 phần màng gấc : 2 phần dầu nền (theo trọng lượng).

Sơ chế

• Nếu dùng màng gấc tươi: Cần sấy hoặc phơi qua nắng nhẹ để giảm bớt độ ẩm.
• Nếu dùng màng gấc khô: Cắt nhỏ để dễ chiết xuất hơn.

Chiết xuất

• Đổ dầu nền vào chảo sạch, sau đó cho màng gấc đã sơ chế vào.
• Đun hỗn hợp trên lửa nhỏ nhất có thể. Bạn chỉ cần dầu ấm nóng, không được để dầu sôi sùng sục hoặc bốc khói, vì nhiệt độ quá cao sẽ phá hủy các vi chất quý giá như Lycopene và Vitamin E.
• Đảo nhẹ nhàng và đều tay trong khoảng 30 - 45 phút.

Kiểm tra và hoàn tất

• Khi màng gấc tóp lại, quắt khô và chuyển sang màu đậm sẫm, còn dầu chuyển sang màu đỏ cam rực rỡ là quá trình chiết xuất đã hoàn tất.
• Tắt bếp và để hỗn hợp nguội hoàn toàn.

Lọc và bảo quản

• Lọc kỹ dầu qua rây hoặc vải mùng (vải lọc) sạch nhiều lần để loại bỏ hoàn toàn bã gấc.
• Bảo quản dầu gấc đã lọc trong chai thủy tinh tối màu, đậy kín, đặt trong tủ lạnh để cách làm dầu gấc để được lâu nhất.

 💡 Xem thêm: Dầu cám gạo là gì? 6 công dụng dầu cám gạo đối với sức khỏe

Có nên uống dầu gấc thường xuyên không?

Câu hỏi có nên uống dầu gấc thường xuyên hay có nên cho trẻ ăn dầu gấc hàng ngày là mối quan tâm của nhiều người.

• Đối với người lớn: Viên uống dầu gấc hoặc dầu gấc tự làm có thể uống thường xuyên, nhưng cần kiểm soát liều lượng. Dưỡng chất trong dầu gấc, đặc biệt là Vitamin A, là Vitamin tan trong dầu và có thể tích lũy trong cơ thể nếu dùng quá mức.
• Đối với trẻ nhỏ (Dầu gấc cho bé): Nên bổ sung vào bữa ăn dặm của bé hàng ngày (khoảng 1/2 đến 1 muỗng cà phê) để cung cấp Vitamin A. Tuy nhiên, cần lưu ý đến tổng lượng Vitamin A từ tất cả các nguồn thực phẩm khác mà bé tiêu thụ.

Nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để xác định liều lượng phù hợp nhất với nhu cầu cá nhân.

Lưu ý và cách sử dụng dầu gấc hiệu quả

Uống dầu gấc vào lúc nào?

Nên uống dầu gấc (hoặc viên dầu gấc) ngay sau bữa ăn chính (trưa hoặc tối). Các carotenoid như Beta-Carotene và Lycopene là chất tan trong dầu, do đó, việc bổ sung chúng cùng với chất béo từ bữa ăn sẽ giúp cơ thể hấp thụ tối đa các dưỡng chất này.

Trường hợp nào nên hạn chế dầu gấc?

• Phụ nữ mang thai: Cần thận trọng khi bổ sung quá nhiều Vitamin A (dưới dạng Beta-Carotene) để tránh dư thừa, có thể ảnh hưởng đến thai nhi. Nên tham khảo ý kiến bác sĩ.
• Người thừa Vitamin A: Nếu bạn đang sử dụng các loại thuốc bổ mắt dầu gấc hoặc thực phẩm bổ sung Vitamin A khác, hãy giảm lượng dầu gấc để tránh ngộ độc Vitamin A.
• Người có vấn đề về hấp thu chất béo: Vì các carotenoid là chất tan trong dầu, những người có vấn đề về túi mật hoặc ruột có thể không hấp thu hiệu quả và cần điều chỉnh liều lượng.

Sử dụng dầu gấc thế nào cho hiệu quả?

• Ăn dặm: Dầu gấc cho bé ăn dặm nên được thêm vào sau khi thức ăn đã nấu chín và chuẩn bị tắt bếp để hạn chế tối đa sự bay hơi của các vi chất nhạy cảm với nhiệt.
• Trộn salad/Sinh tố: Đây là cách sử dụng dầu gấc hiệu quả để giữ nguyên Lycopene và Beta-Carotene mà không bị nhiệt phá hủy.
• Dưỡng da: Cách sử dụng dầu gấc làm đẹp da mặt là dùng vào buổi tối, vì Beta-Carotene có thể khiến da nhạy cảm hơn với ánh nắng mặt trời.

Cách bảo quản dầu gấc tối ưu

• Nhiệt độ: Bảo quản nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp. Tốt nhất nên bảo quản trong ngăn mát tủ lạnh nếu làm số lượng lớn.
• Thiết bị: Sử dụng chai thủy tinh tối màu (hạn chế ánh sáng) và đảm bảo chai lọ đã được tiệt trùng hoàn toàn.

Dầu gấc đích thực là một món quà tuyệt vời từ thiên nhiên, chứa đựng nguồn năng lượng và dưỡng chất quý giá cho sức khỏe đôi mắt, tim mạch và làn da. Việc hiểu rõ dầu gấc có tác dụng gì và áp dụng cách làm dầu gấc để được lâu cùng cách sử dụng dầu gấc đúng đắn sẽ giúp bạn và gia đình khai thác tối đa lợi ích của "vàng đỏ" này.